Қор нарығы қарапайым тілмен айтқанда – бұл инвесторлар бағалы қағаздарды сатып алып, сататын ұйымдастырылған сауда алаңы. Бағалар сұраныс пен ұсыныстың нәтижесінде қалыптасады. Бұл нарықта әртүрлі қаржы құралдары айналымда болады: компаниядағы үлес пен оның пайдасына құқық беретін акциялар; эмитенттердің қарыздық міндеттемелерін білдіретін облигациялар; дайын активтер портфеліне инвестиция салуға мүмкіндік беретін инвестициялық қорлардың пайлары.
Қор нарығының негізгі қызметі – бос қаражаты бар тұлғалардан қаржыландыруға мұқтаж бизнеске капиталды қайта бөлу. Мұндай механизм экономикалық өсімді қамтамасыз етіп қана қоймай, жеке адамдарға өз жинақтарын перспективалы активтерге салып, табысты компаниялардың пайдасына қатысу мүмкіндігін береді.
Қор нарығының қатысушылары: брокерден бастап депозитарийге дейін
Қор биржасының жұмысын бірнеше негізгі қатысушылар қамтамасыз етеді. Әрқайсысы нақты міндетті орындайды:
Бұл жүйенің әр буыны өз саласына жауап береді, осылайша бүкіл нарық инфрақұрылымының сенімді жұмысын қамтамасыз етеді.
Жеке тұлға үшін нарыққа кіру жолы: делдал арқылы қолжетімділік
Жаңадан бастаған инвестор үшін нарыққа кіру кезеңдерін нақты білу маңызды. Жеке тұлға қор нарығына тек лицензиясы бар брокер арқылы кіре алады.
Қадамдар:
Акциялар, облигациялар, қорлар — айырмашылықтары қандай
Қор нарығын жаңа бастап жүргендер үшін акциялар, облигациялар мен қорлар арасынан таңдау бастапқыда қиын көрінуі мүмкін. Дұрыс шешім қабылдау үшін әр құралдың ерекшелігін, олардың тәуекел деңгейімен және инвестордың мақсатына сәйкестігін түсіну қажет.
Қор нарығында үш негізгі инвестициялық құрал бар, олардың әрқайсысының өз артықшылығы мен ерекшелігі бар:
Негізгі айырмашылық табыс пен тәуекелдің арақатынасында:
Қай инвестициялық құралды таңдау керек
Инвестициялық құралды таңдау бірнеше негізгі факторға байланысты, олар әр инвестордың стратегиясын айқындайды:
Инвестиция әрқашан белгілі бір тәуекелмен байланысты — толық «қауіпсіз» құралдар болмайды. Негізгі тәуекелдер түрлері:
1. Нарықтық тәуекел
Акциялар – дағдарыстар, компаниялардың нашар есептілігі немесе саяси тұрақсыздық салдарынан бағалардың төмендеуі.
Облигациялар – пайыздық мөлшерлемелердің өсуі облигация бағасының түсуіне әкеледі.
2. Кредиттік тәуекел
Эмитенттің төлем қабілетсіздігі тәуекелі
3. Өтімділік тәуекелі
Активті қысқа уақытта әділ бағамен сата алмау.
Бұл тәуекел әсіресе жылжымайтын мүлік, венчурлік инвестициялар мен өтімділігі төмен акцияларға тән.
4. Инфляциялық тәуекел
Бағаның өсуі инвестицияның нақты табыстылығын төмендетуі мүмкін, тіпті номиналды табыс болған жағдайда да..
5. Пайыздық тәуекел
Ұлттық банктің мөлшерлемелері мен тәуекелсіз құралдардың табыстылығы өзгерсе, облигациялар мен басқа активтердің құнына әсер етеді.
6. Саяси және заңнамалық тәуекелдер
Санкциялар, ұлттықтандыру, салық заңнамасындағы өзгерістер, валюталық шектеулер.
Бұл тәуекел әсіресе дамушы елдердегі инвестициялар үшін маңызды.
7. Операциялық тәуекел
Брокерлік қателіктер, кибершабуылдар, сауда жүйелеріндегі ақаулар немесе алаяқтық.
8. Мінез-құлық (психологиялық) тәуекел
Нарықтағы дүрбелең, инвесторлардың «тобырлық» әрекеті, эмоциялық қателіктер (мысалы, құлдырауда сату, шыңда сатып алу).
Шын мәнінде бұл тәуекелдер жиі бірігіп кездеседі. Оларды басқару үшін диверсификация, сенімді серіктестерді таңдау, макроэкономикалық жағдайды талдау, сондай-ақ хеджирлеу құралдарын (деривативтер, валюталық сақтандыру) пайдалану қажет.
Инвесторларға жиі кездесетін қателіктерден сақтану және шешім қабылдауда салқынқанды болу үшін сенімді ақпарат көздеріне жүгіну маңызды. Осы тұрғыда біздің Telegram-арнамыз «Alatau City Invest» аналитика нарықты бақылауға, оқиғалардың мәнін түсінуге және инвестициялық тәртіпті сақтауға көмектеседі.
Ақшаны депозитке салудан гөрі бағалы қағаздарға инвестициялау капиталды көбейтудің бірқатар артықшылықтарын береді:
Нарықты жақсырақ түсінгіңіз келе ме? Инвесторлар бір-бірімен портфельдерімен бөлісіп, қызықты қағаздарды талқылайтын және тәжірибе алмасатын Radar қауымдастығына қосылыңыз.
Фондтық биржалардың жұмысын бақылау — көпдеңгейлі талаптар жүйесі мен сауда процестерін тұрақты мониторингтен тұрады. Биржалар арнайы лицензия алып, әділ баға қалыптастыруға, сауда жүйелерінің техникалық тұрақтылығына және белгіленген ережелерді сақтауға жауап береді.
Қазақстанда бағалы қағаздар нарығының қатысушыларын екі негізгі орган реттейді:
Әрқайсысы өз құзыреті шегінде әрекет етеді. ҚНРДА-ның басты міндеті — бағалы қағаздар нарығының тұрақты жұмысын және дамуын қамтамасыз ету, сондай-ақ инвесторлардың құқықтары мен мүдделерін қорғау.